اعضا . و نعمت باطن ، معرفت است . محمّد بن كعب القرظىّ گفت : نعمت ظاهر محمّد است - صلَّى اللَّه عليه و آله - و باطن معرفت است . ربيع گفت : ظاهر جوارح است ، و باطن دل . عطاء خراسانى گفت : ( 1 ) ظاهر تخفيف شرايع است ، و باطن شفاعت . مجاهد گفت : ( 2 ) ظاهر ( 3 ) اسلام است و نصرت بر دشمنان دين ، و باطن مدد فريشتگان ( 4 ) . ضحّاك گفت : عبد اللَّه عبّاس را پرسيدم از اين آيت . گفت : من از رسول خداى پرسيدم ، رسول - عليه السّلام - گفت : امّا نعمت ظاهر اسلام است و حسن خلق ، و روزى ( 5 ) . و نعمت باطن پرده كه به تو و گناه تو فرو گذاشت ( 6 ) . آنگه گفت : يا بن ( 7 ) عبّاس ! خداى تعالى مرا گفت من مؤمن را سه خير ( 8 ) دادم : يكى آن كه پس انقطاع عملش دعاى مؤمنان با او صرف كنم تا كفّارت گناه او باشد ، و در ( 9 ) در مرگ ثلث مال او 1 » او را دهم تا به خيراتى كند كه كفّارت گناهانش شود . سه‌ام ( 11 ) پرده به او فرو پوشيدم و گناهان بر او بپوشانيدم ( 12 ) كه اگر بعضى از آن مردم را آشكارا شدى ، عزيزتر كسى از آن او او را بينداختى از اهل و ولد . محمّد بن على التّرمذىّ گفت : نعمت ظاهر اين است كه : الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ [ 227 - پ ] وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي ( 13 ) . . . ، و باطن آن كه : وَرَضِيتُ لَكُمُ الإِسْلامَ دِيناً ( 14 ) . حارث بن اسد ( 15 ) گفت : نعمت ظاهر نعمت دنياست ، و باطن نعمت عقبى . آنگه اهل اشارت در او سخن بسيار گفتند . عمرو بن عثمان الصّدفىّ گفت :

--> ( 2 - 1 ) . همهء نسخه بدلها نعمت . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها اظهار . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها است . ( 5 ) . مش نيكو . ( 6 ) . آط : گزاشت . ( 7 ) . آج ، لب : ابن . ( 8 ) . آط ، آب ، مش ، كا : چيز . ( 9 ) . لب ، مش : ندارد ، چاپ شعرانى ( 9 / 77 ) : دوم در در . ( 10 ) . ديگر نسخه بدلها بجز كا : ندارد . ( 11 ) . آب ، مش ، كا : سيوم . ( 12 ) . آج ، لب : بپوشانيديم . ( 14 - 13 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 3 . ( 15 ) . آط ، آب ، آج ، لب : الاسد .